"Cieniom Stefana Żeromskiego"; publikacja kolegi Jerzego Daniela

W listopadzie 2025 roku, w setną rocznicę śmierci Stefana Żeromskiego oraz na zakończenie obchodów Roku Żeromskiego, w wydawnictwie Scriptum ukazała się starannie edytorsko przemyślana książeczka zatytułowana Cieniom Stefana Żeromskiego. Jej autor — pisarz i wydawca Jerzy Daniel — zadedykował publikację: Profesorowi z Suchedniowa, co się całym sobą Stefanowi Ż. zaprzedał. Adresatem dedykacji jest zmarły w 2024 roku profesor Zdzisław Adamczyk, wybitny badacz twórczości Żeromskiego, który w ramach edycji Pism zebranych Pisarza kierował pracami nad krytycznym wydaniem jego dzienników, korespondencji oraz publicystyki. Zarówno tytuł publikacji Daniela, jak i zamieszczona na okładce, powstała w 1925 roku, strofa wiersza odsyłają do twórczości poety Jana Gajzlera — krajana Stefana Żeromskiego i również krajana profesora Adamczyka.

Struktura książki opiera się na trzech przenikających się opowieściach. Pierwsza pełni funkcję kompozycyjnej klamry dla dwóch pozostałych. Utrzymana w tonie gawędziarskim, świadomie stylizowanym na spatynowaną czasem narrację, przywołuje biografię skromnego, zapomnianego już dziś poety, Jana Gajzlera oraz okoliczności powstania i losy krótkiego listu, jaki  Stefan Żeromski wysłał do niego na tydzień przed swoją śmiercią.  List jest świadectwem wspólnego zauroczenia twórców pięknem i  kulturą Ziemi Świętokrzyskiej.

Druga opowieść przybiera postać wyboru wierszy Jana Gajzlera;  tzw. „Łysogórskich” przesłanych  Żeromskiemu, dopełnionych wyborem wierszy inspirowanych  prozą pisarza. W tej części publikacji zamieszczono pełny tekst żałobnego wiersza Gajzlera, napisanego w listopadzie 1925 roku po śmierci pisarza, z którego Jerzy Daniel zaczerpnął tytuł swojej książeczki.

Trzecią opowieść tworzy ikonografia— starannie dobrany, towarzyszący tekstowi  zestaw fotografii. Zwraca uwagę cykl zdjęć dokumentujących uroczystości pogrzebowe Stefana Żeromskiego — wyprowadzenie trumny z ciałem pisarza z Zamku Królewskiego, idących w kondukcie żałobników i nieprzebrane tłumy ludzi zgromadzonych w kondukcie na  Placu Teatralnym. W perspektywie współczesnej obrazy te nabierają nowego, silnie symbolicznego wymiaru.

Całość można odczytać jako hołd złożony trzem postaciom ważnym nie tylko dla autora publikacji: Stefanowi Żeromskiemu, Janowi Gajzlerowi oraz profesorowi Zdzisławowi Adamczykowi. W tym miejscu warto  wspomnieć o wydarzeniu, które przed nami— rozstrzygnięcie Międzynarodowego Konkursu Kompozytorskiego Żeromski 2025 oraz prawykonanie nagrodzonego utworu, które zaplanowano w Filharmonii Świętokrzyskiej na 20 lutego 2026 roku. Pomysłodawcą i inspiratorem konkursu jest Jerzy Daniel, autor omawianej publikacji.

Magdalena Helis-Rzepka