Spółdzielcy „Społem” Stefanowi Żeromskiemu — kooperatyście, jednemu z patronów ruchu spółdzielczego

Na zdjęciu od lewej: Ryszard Jaśkowski, prezes Zarządu Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Spożywców „Społem”  oraz Bogdan Augustyn, żeromszczak, senior społemowskiego ruchu

W wydanej w roku 1924, czyli rok przed śmiercią , ostatniej ważnej powieści,”Przedwiośnie” naszkicował Żeromski kierunek rozwoju kraju, do którego chciał nakłonić rodaków. To wizja „szklanych domów” , nowoczesnego technologicznie społeczeństwa opartego na „kooperatywnej własności pracowników, techników i artystów” ( patrz opowieść Seweryna Baryki). Kooperatywa, jak byśmy dzisiaj powiedzieli—spółdzielczość, czyli działalność wspólna, była ideą, w którą Stefan Żeromski wierzył i w urzeczywistnianie której się zaangażował. Pomysł powołania organizacji popularyzującej spółdzielczość zrodziła się w 1905 roku na spotkaniu Romualda Mielczarskiego, Edwarda Abramowskiego, Stanisława Wojciechowskiego i doktora Rafała Radziwiłowicza. Wszyscy konsekwentnie zaangażowali się w jej rozwijanie. Postanowiono wówczas wydawać  pismo, dla którego Żeromski wymyślił tytuł: „Społem!” sięgając po staropolskie znaczenie wyrazu „razem”.  I tak nazwa zrosła się następnie ze  Związkiem Spółdzielni Spożywców „Społem”.

120 lat później, w przeddzień setnej rocznicy śmierci Stefana Żeromskiego, 18 listopada 2025 roku, w siedzibie Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Spożywców „Społem” w Warszawie uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Pisarzowi, patronowi „Społem”. W uroczystości brał udział praprawnuk młodszej siostry Żeromskiego, Bolesławy Endrych—Krzysztof Piwowarczyk. Tablica znajduje się obok tablicy poświęconej prezydentowi-spółdzielcy, Stanisławowi Wojciechowskiemu. Uroczystość prowadził Prezes Zarządu KZRSS „Społem” Ryszard Jaśkowski. Uczestniczył w niej ostatni  prezes Centralnego Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”, Prezes Klubu Działaczy Spółdzielczych, żeromszczak, Bogdan Augustyn. Kolega żeromszczak, zabierając głos przybliżył zgromadzonym  jubileusz 300.lecia Szkoły, w której kształcił się Stefan  Żeromski.  Wspomnienie Bogdana Augustyna, maturzysty z 1957 roku, poświęcone latom licealnym można przeczytać w Księdze Pamiątkowej „Żeromszczacy 2025”. Relację z warszawskich uroczystości oraz artykuł „S. Żeromski – kooperatysta totalny” dr. Adama Piechowskiego zamieścił miesięcznik spółdzielczy „Tęcza Polska” w 11 numerze z 2025 roku.

Treść tablicy poświęconej S. Żeromskiemu:

POMYSŁODAWCA NAZWY „SPOŁEM”,

PISARZ O WIELKIEJ WRAŻLIWOŚCI SPOŁECZNE

Z WDZIĘCZNOŚCIĄ ZA JEGO WKŁAD

W ROZWÓJ RUCHU SPÓŁDZIELCZEGO

 W 100 ROCZNICĘ ŚMIERCI

 SPÓŁDZIELCY "SPOŁEM”

WARSZAWA 2025

Za przekazane materiały dziękujemy koledze Bogdanowi Augustynowi.